|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bilge Tonyukuk bengü taşı, kuzey yüzü... |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bilge Tonyukuk bengü taşı, doğu yüzü... |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bilge Kağan bengü taşı... |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bilge Kağan bengü taşı... |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kül Tigin bengü taşı, batı yüzü... |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kül Tigin bengü taşı, doğu yüzü... |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Moğolistan'ın başkenti Ulanbatur'daki bir müzede sergilenen Kül Tigin büstü... |
|
|
|
|
|
|
|
(Resimleri gerçek boyutlarında
görmek isterseniz üzerlerine dokunun.)
Gök Türkler'in dil ve edebiyatları
konusunda Türkçe bilgi veren tek kaynak, Moğolistan'da, Orkun Irmağı yakınında
Koşo Tsaydam bölgesinde bulunan Orkun Yazıtlarıdır. (Orkun Bengü Taşları, Orkun
Kitabeleri, Orkun Abideleri şeklinde de adlandırılır)... Kül Tigin Yazıtı 732
yılında, Bilge Kağan Yazıtı 735 yılında, Bilge Tonyukuk Yazıtları (iki tane
yazıtı vardır) 720'li yıllarda (tam tarihi bilinmiyor) dikilmiştir.
Orkun Yazıtları bir çeşit siyasi hatırat, tarih ve beyanname niteliği
taşımaktadır. Orkun Yazıtlarında ve Orkun-Yenisey bölgelerindeki çeşitli çağlara
ait diğer yazılı belgelerde işlek bir nesir dili göze çarpar. Bu durum, Türkler
arasında, Gök Türkler'den önce de bir okuma-yazma durumu olduğunu gösterir.
Orkun yazıtları hitâbet üslubu ile yazılmıştır. Bilge Kağan'ın yeğeni Yollığ
Tigin'in yazdığı Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarında, Bilge Kağan, atalarının
nasıl devlet kurduklarını, tahta geçtiği sırada devletin ne durumda olduğunu,
kendisinin ne gibi önemli faaliyetlerde bulunduğunu, bir dereceye kadar
milletine hesap verir gibi, zaman zaman gururlu bir anlatımla ortaya koymuştur.
Kül Tigin ve Bilge Kağan Yazıtlarının önemli bir kısmı aynıdır. (Kül Tigin
Yazıtı güney yüzü = Bilge Kağan Yazıtı kuzey yüzü, Kül Tigin Yazıtı doğu yüzü =
Bilge Kağan Yazıtı doğu yüzü)... Kül Tigin Yazıtının diğer bölümlerinde yine
Bilge Kağan, Kül Tigin'in başarılı hizmetlerinden söz etmektedir. Kül Tigin ve
Bilge Kağan Yazıtlarında adı geçmeyen Bilge Tonyukuk, kendi yazıtında Bilge
Kağan'ın askeri başarılarında büyük rol oynadığını, yönetimde de yapıcı
faaliyetlerde bulunduğunu anlatmaktadır...
Orkun bengü taşlarının üzerinde yazanları günümüz Türkçesi'ne çevrilmiş hali ile
okumak isterseniz, aşağıdaki köprülere dokunun:
Bilge Kağan Bengü Taşı
Bilge Tonyukuk Bengü Taşı
Köl Tigin Bengü Taşı
