|
İDARİ, ASKERİ ve İKTİSADİ DURUM |
Gök Türkler'in tarihi, devlet yapısı, askeri durumu, dini, vb. konulardaki en
geniş bilgi "Çin Annalleri" adı verilen resmi Çin yıllıklarında, Orkun ve
Yenisey yazıtlarında bulunmaktadır.
Gök Türkler Orta Asya'da ilk defa "Türk" adını taşıyan bir devletin
kurucuları olarak tarihe geçmiştir. Gök Türkler'de genel olarak aristokrasiye
dayalı bir devlet düzeni bulunduğu göze çarpar. Ötüken'de oturan Kağan
"İlig" unvanını taşır ve bütün Türk boylarının başı sayılırdı. Kağanın
karısı Katun, çocukları Tegin (veya Tigin, Tiğin), çocuklarının
karıları da Konçuy adını taşırlardı. Kağan'dan sonra birliğe bağlı
boyların reisleri Kan'lar (Han'lar) gelirdi. Sonra nazırlar, (Yabgu
ve Şad) ve Buyruk diye adlandırılan yüksek dereceli devlet
memurları (Tudun, Çur, Tarkan, Apa) sıralanırdı.
Şehzadeler "Yabgu ve Şad" unvanı ile genel valilik ve başkumandanlık gibi önemli
görevlerde bulunurlardı.
Gök Türkler'de kağanlık Doğu ve Batı ili olmak üzere iki bölüme ayrılmıştı. Her
iki ilin başında birer yabgu bulunurdu. Doğu ili yabgusu derece bakımından batı
ili yabgusundan daha yüksekti, aynı zamanda da veliaht sayılırdı.
Devlet ilerigelenleri her yılın ilk ayında kağanın başkanlığında toplanarak
yönetim ile ilgili işleri görüşürlerdi.
Gök Türkler savaşçı bir Türk boyu olduğu için orduya büyük önem vermişlerdir.
Gençlerden kurulu olan ordunun büyük çoğunluğu atlı, bir kısmı da yaya idi,
silahları da ok, yay, zırh, mızrak ve kılıçtan ibaretti. Savaş taktikleri
süratli baskın yapmaktı. Büyük düşman ordusu karşısında da gerilla savaşı
vererek yok etme usülüne başvururlardı.
Yaz ve kış mevsiminde devamlı olarak çadırlarda (arabaları üzerinde de keçe
çadırdan evleri vardı.) yaşayan Gök Türkler'in ekonomisi kuruluş devirlerinde
büyük ölçüde savaş ve ani baskınlardan elde edilen ganimetlere, kısmen de göçebe
oldukları için hayvancılığa, bir de bağlı boylardan alınan vergilere
dayanıyordu. Devletin sınırları genişledikçe, göçebelikten yerleşik hayata
geçerken, tarıma ve küçük el sanatlarına önem vermeye başladılar. Özellikle,
uyguladıkları tarım usüllerinde Çin'i örnek aldılar. Bu arada uzun süre
ellerinde bulundurdukları Çin ipek ticaret yolu, ekonomilerine büyük ölçüde
katkıda bulundu.
[Gök Türk - Önsöz]
[Birinci Gök Türk
Devleti] [Doğu Gök Türk Devleti]
[Batı Gök Türk Devleti]
[İkinci Gök Türk
Devleti] [İdari, Askeri ve
İktisadi Durum]
[Gök Türk
Gelenekleri] [Gök Türk'lerde Güzel
Sanatlar] [Orkun Bengü
Taşları]
[Gök Tanrı Dini ve Şamanizm]
[Bozkurt Destanı ve
Ergenekon Destanı]
[Gök Türk - Orkun
Abaçası (Alfabesi)
]